
MUNZURUN İNCİSİ KIRMIZI BENEKLİ ALABALIK
Ülkemiz faunasında alabalıklar, bir cins (Salmon linnaeus), bir tür (Salmo trutta linnaeus) ve dört alt tür (Salmo trutta makrostiğma, Salmo trutta abanticus, Salmo trutta caspius ve Salmo trutta labrax) ile temsil edilmektedir. Bu alt türlerden Salmo trutta labrax, anadrom (beslenme periyodunu denizlerde, üreme periyodunu tatlı sularda geçiren) bir balık olup, diğer üç alt tür ise sürekli tatlı sularda yaşamaktadır.
İlimizde, Kırmızı benekli alabalık olarak tabir edilen ve dağ alası olarak da anılan, latincesi Salmo turutta macrostiğima olan bu balık, bir alt tür olup, vücudu mekik şeklinde ve yanlardan hafif basıktır. Bu balığın yan tarafında ve sırt bölgesinde kırmızı benekler bulunur.
Yöremizde bu balığın yalnızca Tunceli' de bulunan sularda yaşayan endemik bir tür olduğuna dair yanlış bir kanı mevcuttur. Oysaki bu balık. Ülkemizde genel olarak; Doğu, Güney, Kuzey-Batı Anadolu ve Trakya da yayılış göstermektedir. Bu ırk kaz dağlarında, Dicle'ye akan Çatak çayında, Çoruh nehrinde, Istranca dağlarındaki sularda, Karadeniz'e akan Köprü çayında, Toroslardaki beşkonak, zindan deresi, Aykırı çayı, Alara çayı, Eşen çayı, Seyhan nehrinin yukarı havzaları, Uludağ, Sapanca gölü, Tortum şelalesi ve İlimizde de Munzur çayı ,Pülümür çayı ve bunlarla bağlantılı olan dere ve kollarında yaşamaktadır.
Bu balık, bütün yaşamını suyu soğuk olan akarsularda geçirir. Yumurtlama periyodu İlimiz genelinde Kasım-Aralık ayları olup, yumurtalarını kaynağa yakın yerlerde ki (Munzur çayının akış istikametinde bulunan (Ovacık İlçesinin alt tarafları ile Koyungölü Köyü arası) Mercan Çayı, Pülümür çayına akan dere ve kollar) ince kum ve çakıllar üzerine açtıkları yuvalara yaparlar.
Munzur doğal alabalığının, canlı ağırlığının % 20 'si kadar yumurta taşıdığı ve bir kg canlı ağırlığındaki dişi bir balıktan ortalama 1900 adet yumurta alındığı saptanmıştır.
Karnivor (Etçil) olan bu balık, sulardaki sinek, sinek larvaları, sucul böcekler, yumuşakçalar, kabuklular, kurtçuklar, örümcekler ile diğer balıkların larva ve yumurtaları ile beslenirler.
İlimizde özelde munzur çayında, genelinde ise Pülümür çayı ve bunlara bağlı kollarda yapılan gelişi güzel ve bilinçsiz avlanma sonucunda, Munzur ile özdeşen ve halkımızca kutsal kabul edilen kırmızı benekli alabalık giderek azalmış ve nesli tükenme ile yüz yüze kalmıştır. Böylece hem akarsularımızdaki biyolojik denge bozulmuş hem de yöre halkının hayvansal protein ihtiyacını karşılayan bir kaynak da giderek azalmıştır.
Bu balık popülasyonu, neslinin devam etmesi amacıyla koruma altına alınmış ve Su Ürünleri Kooperatifleri Merkez Birliği'ince yayımlanan "Denizlerde ve İç sularda Ticari/Sportif Amaçlı Su Ürünleri Avcılığını düzenleyen 2008-2012 Av Dönemine 2/1 numaralı tebliğ" uyarınca İlimiz sınırları içerisinde yer alan tüm iç sularda kırmızı benekli alabalığın avcılığı dönem boyunca yasaklanmıştır.Maalesef yasak dönemde, bu balığı avlayan, nakleden, satan ve imalatta kullanan kişilere uygulanan cezai yaptırımların az olması ve 1 kg kırmızı benekli alabalığın 25-30 TL gibi fahiş fiyatla alıcı bulması, bu balığın avcılığını daha da cazip hale getirmektedir.
İlimizde yaşayan insanların kendi iç sularında yaşayan balıklardan istifade etmeleri, doğal bir hak olmasına karşın, sorun nesli tükenmekte olan bir balık olunca ya Akademik çevrelerce bu balığın kültüre alınma koşullarının araştırılarak suni yolla çoğaltılıp, tabi sulara bırakılması ve buralardaki biyolojik dengenin sağlanarak yasakların sınırlandırılması, ya da halkımızın daha duyarlı olması ve Munzur'umuzun güzelliğini üzerende taşıyan, kırmızı benekli alabalığımıza sahip çıkılmasıdır.
kaynak
- Emre Y., Kürüm V., Alabalık yetiştiriciliği
|