GÜBRE-GÜBRELEME VE GÜBRE TAVSİYESİNE YÖNELİK TOPRAK ANALİZLERİ KONULU EĞİTİM ÇALIŞMASI:

Bakanlığımızın Toprak Analizlerinin Bitkisel Üretimindeki Yeri ve Önemiyle doğrultusunda yapmış olduğu çalışmalar kapsamında İlimizde eğitim çalışmaları yapılmıştır. Bu eğitim çalışmasına İlimiz ve ilçelerimizde bulunan 21 teknik personelimize Çiftçi Eğitim ve Yayım Şube Müdürlüğünde görevli konu uzmanı Ziraat Mühendisi İrfan TAZE tarafından seminer düzenlenmiştir. Bu seminerde Toprak analizinin önemi vurgulanmış olup, bunun önemi hakkında bilgi verilmiştir. Bu kapsamda toprak analizlerinin, daha kaliteli ve bol ürün almak için ve önerilen gübre çeşitlerinin seçiminde, uygulamasında dikkat edilecek hususlar hakkında gerekli bilgiler verilmiştir. Doğru toprak analizi alınma yöntemleri yanında su numunesi ve bitki numunesi alma yöntem ve metodları hakkında öncelikler anlatılmıştır. Özellikle bölgemizde yeterli toprak numunesinin alınmadığı ve bu nedenle verim yetersizliği ve kalitesizliğin yaşandığı düşünülürse konunun önemi anlaşılacaktır. Bu seminerde bölgemizdeki bu eksikliklerin giderilmesi ve bu kapsamda yayım yapılması çalışmaların bu eksende yürütülmesi kararlaştırılmıştır.

TOPRAK ANALİZLERİNE YÖNELİK TOPRAK NUMUNESİNİN ALIMI

• Bitkisel üretimde daha kaliteli daha bol ürün almak için gübre kullanımı önemli bir faktördür. Gübre;  bitkinin beslenmesinde, toprağı besin maddeleri bakımından zenginleştirmek için uygulanır. Toprak canlı bir varlıktır. Her canlı gibi onunda beslenmeye ihtiyacı vardır. Özellikle bitki yetiştirilen topraklar zamanla besin maddeleri (elementleri) bakımından fakirleşir.
•  Ürettiğimiz bitkilerden yeter miktar ve kalitede ürün alabilmemiz, toprakta eksilen mineral besin maddelerinin takviye edilmesine bağlıdır. Aksi halde, bitkilerde bir takım beslenme bozuklukları ve verim düşüşleri görülür.

• İhtiyaçtan daha fazla gübre kullanılır, fazla para harcarız.
• İhtiyaçtan daha az gübre kullanır, ürünü azaltırız.
• Yanlış gübre kullanır, ürüne ve toprağa zarar veririz.
• Yanlış zamanda ve yanlış gübre kullanır, gübreden beklenilen faydayı sağlayamayız.
• Çiftçinin kafasında daima tarlasında yetiştirdiği ürün için hangi gübrenin, NE KADAR, NE ZAMAN ve NASIL kullanılacağına dair sorular vardır.
• İşte bunun için toprak analizi yaptırmalıyız.

• Değişik tarlaların topraklarında farklı miktarlarda bitki besin maddesi bulunmaktadır. Bunun için her tarladan ayrı ayrı toprak örneği alınması gerekir.
• Aynı tarla içinde, değişik özellik gösteren kısımlar bulunabilir. Mesela tarla toprağının bir kısmı açık renkli, diğer bir kısmı koyu olabilir.
• Bu renk farklılığı bize tarlanın bu iki kısmında organik madde demir gibi birçok madde bakımından farklılıklar olduğunu gösterir.
• Tarlanın bir kısmı düz bir kısmı eğimli olabilir veya tarlanın bir kısmı çorak, diğer bir kısmı nispeten daha verimli olabilir. Eğer aynı tarlanın içinde böyle farklı yerler varsa bu alanlardan da ayrı ayrı toprak örneği alınmalıdır.

Tarlaların değişiklik gösteren her kısmından örnek alınmalı ve ayrı torbalara konulmalıdır.

• Harman yeri, hayvan yatmış ya da önceden gübre yığılmış yer ise,
• Sap kök veya yabani otların yığın halinde yakıldığı yer ise,
•  Tarlanın tümsek veya su birikmesi olan çukur noktaları ise,
•  Dere, orman, ağaç altları, su arkı ve yollara yakın arazi kısımları ise,
•  Sıraya ekim yapılan ürünlerde sıra üzeri ise, toprak numunesi alınmaz.

TARLADA TOPRAK ÖRNEĞİ NASIL ALINIR?

• Toprak örnekleri bahçe, tarla veya seranın genişlik ve genel durumuna göre S, U veya Z şeklinde ekim zamanından birkaç hafta önce alınmalı ve büyük bir zorunluluk olmadıkça donlu ve çamurlu günlerde alınmamalıdır.
  

Örnek alınacak yerler işaretlendikten, sonra bu noktalardaki otlar çapa ve kazma ile toprak kaldırılmadan temizlenir. "V" şeklinde 1 karış (18-20 cm) derinlikte çukurlar açılır. Çukurun yan duvarından bel-kürek ile 3-4 cm kalınlıkta toprak alınarak temiz bir plastik kova içine konur.

Toprak Örnekleri Alırken Kullanılan Aletler

Aynı derinliğe ait topraklar bir araya toplanır. İçindeki taş, bitki, artıkları temizlenir.  Kesekler el ile mümkün olduğunca ezilir. Alınan toprak örnekleri iyice karıştırılır. Yaklaşık 1-1,5 kg kadarı naylon veya bez torbaya doldurulur. Kurşun kalem ile, "örneğin alındığı tarlayı veya arazi sahibinin adını, örneğin alındığı tarih ve yeri" belirten iki adet etiket yazılarak biri torbanın içine atılır. Diğeri torbanın ağzına bağlanır. (Not; toprak numunesi Bağ ve Meyve ağaçlarında 30-60 cm ve 60-90 cm den alınır).

Alınan Toprak Örneğinde Aşağıdaki Bilgiler Olmalıdır
· Örneğin alındığı yer ( il, ilçe, köy)
· Örneğin alındığı mevkii
· Örneğin alındığı derinlik
· Örneğin temsil ettiği tarla veya arazi büyüklüğü (dekar)
· Sulu veya kuru ziraat yapıldığı
· Bir önceki yılda yetiştirilen ürün
· Bir sonraki yılda yetiştirilecek ürün
. Daha önce verilen gübre miktar ve cinsi
Toprak örneği alındıktan hemen sonra laboratuara gönderilmeyecekse, toprağın evde kurutularak gönderilmesi daha erken analiz sonucu almanızı sağlar. Çünkü toprağın nemli olması analizlerin yapılmasına engel olduğundan laboratuarlarda nemli toprak kurutulmak için muayyen bir süre bekletilir.
Eğer mümkünse alınan toprak örnekleri evde veya uygun bir yerde, oda sıcaklığında, toz almayacak bir şekilde temiz naylon veya dosya kağıtları üzerinde serilerek kurutulup sonra laboratuara gönderilmelidir. Böylece laboratuarda nemli toprağın kurutulması için geçen süreyi beklemeden toprak analize alınır ve daha erken analiz sonuç raporunun alınması sağlanmış olur hazırlanan ve etiketlenen toprak örnekleri laboratuarlara iletilir.
Analiz   raporunda   belirlenen   gübre   tavsiyelerine   uymak üreticimizin   menfaatinedir.
Toprak analizleri 3-4 yılda bir tekrarlanmalıdı.

• Tarımda kullanılacak sulama sularının kalite özelliklerinin bilinmesi çok önemlidir. İyi vasıfta olmayan sular ile sulanan topraklar tuzlulaşabilir, çoraklaşabilir veya içinde bulunan toksik maddelerin etkilerinin sonucu olarak, bitki gelişmesini geriletir ve hatta durdurabilir.
• Bu nedenle tarım alanlarının sulanmasında kullanılacak suların kullanılıp kullanılamayacaklarının önceden laboratuarlarda analiz ettirilmek suretiyle belirlenmesi gerekir. Ancak laboratuar analizleri sonunda sulamaya uygun oldukları saptanan sular sulamada güvenle kullanılabilirler.
• Su Numunelerinin Alındıkları Yerler

Su numunelerinin alınmasında, numunelerin su varlığını en iyi bir şekilde temsil etmesine çok dikkat edilmelidir. Aslına ve usulüne uygun olarak alınmayan su numunelerinin analiz sonuçları esas suyun özelliklerini tam olarak yansıtamayacağı için yapılan bütün emek ve masraflar boşa gider. Böylece su analizlerinden beklenen faydada sağlanamamış olur.

• Akarsular
• Durgun sular
• Yeraltı suları

 olarak üçe ayrılırlar.

• Akarsuların en önemlileri; nehir, ırmak, çay ve dere sularıdır. Durgun sular ise, göl ve birikinti sularıdır. Yeraltı suları ise kuyu, derin kuyu, artezyen suları olarak sınıflandırılabilir.
• Numuneler akarsuların durgun olmayan ve en hızlı bir şekilde akan yerinin orta kısmından alınır. Göllerde ise gölün en çok suyu olan derin kısımlarının üstünden, biraz derininden ve daha derininden olmak üzere çeşitli derinliklerinden numuneler alınır. Göle akan dere ağızlarından numune alınmaz.
• Tulumba ile çekilen kuyu sularından numune almak için önce tulumba veya motopomp 15-20 dakika boşa çalıştırılır ve sonra numune alınır. Gerekirse kuyu suyunun değişik derinliklerinden de numune alınabilir.
• Sulama suyunun kalitesini,   belirlemek amacıyla alınacak su numuneleri genellikle sulanacak alana açılan kanalın baş tarafından alınmalıdır.
• Çiftçiyi daha çok sulama mevsimindeki suyun kalitesi ilgilendireceğine göre; en uygun numuneler sulama mevsiminde alınan numunelerdir.
• Su Numunelerinin Alınma Şekli ve Laboratuara Gönderilmesi
• Alınan su numuneleri, 1,5-2 litrelik cam şişe veya plastikten (polietilen) yapılmış numune kaplarına konur. Numune kaplarının çok temiz olmasına dikkat edilir. Temiz olan bu kap (şişe) ayrıca numunesi alınacak su ile 4-5 defa yıkanır, sonra ağzına kadar doldurulur. Şişe ile tıpa arasında boşluk bırakılmaz. Bu şekilde numune alınan şişenin ağzı temiz mantar veya plastik bir tıpa ile kapatılır.
• Ayrıca tıpa düşmesin diye bir iple de şişenin ağzı bağlanır. Bir etiket şişenin üzerine yapıştırılır, bir etiket de şişenin ağzına bağlanır. Bu etiketlerin üzerine numuneyi alanın adı, numunenin alındığı yer ve tarih ile numune numarası yazılır.

Genel olarak, su numunesinin alınması ile laboratuvarda analize başlanması arasında geçen süre azaldıkça, analiz sonuçları daha güvenilir olabilmektedir.

BİTKİLERDEN ÖRNEK ALINMASI

Eğer belirli bir örnekleme zamanı verilmemişse ya da bilinmiyorsa üst kısımlardaki olgun yaprakları örneklemek en doğrusudur.

ÖRNEKLEMEDE DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR

- Uzun süre iklimsel ve besin stresi altında kalmış, mekanik zarara uğramış, hastalıklı ve sinek veya böcek zararına uğramış, toz, toprak yada yaprak gübresi yapılmış bitkilerden örnek alınmamalı veya bu tür belirtiler giderilmelidir.
- Ayrıca kenar sıradaki bitkiler ile gölgede kalan bitkiler, ölü bitki dokularından örnekleme yapılmamaya dikkat edilmelidir.
- Ne kadar fazla miktarda örnek alınırsa  o kadar temsili sonuçlar elde edilir.

Tek Yıllık Bitkilerden Numune Alınması

-Tahıllardan 1 m uzunluk ve genişlikteki çerçeveler parsel büyüklüğüne göre tesadüfi olarak tarlanın 3-6 değişik kısmına konur ve çerçeve içinde kalan ve genel olarak gelişmesini tamamlamış en genç yapraklardan numune alınır.

-Patates ve bezelyeden8-9 boğumdan, üstten üçüncü boğumdaki yapraklar sapı ile birlikte alınmalıdır.
              Çok Yıllık Bitkilerden Numune Alınması
Ağaçlardan gelişmesini tamamlamış en genç yapraklar, ağacın her yönünden ve bir yıllık sürgünler üzerindeki yapraklardan alınır.
Yaklaşık olarak her numune için en az 60-80 yaprak alınması gerekir. Yoncada ise toprak yüzeyinden tüm bitki kesilir, alt ve uç kısmı çıkarılır, gövdenin orta kısmı numune olarak alınır. Uygun alınma zamanı ise 1/3 çiçeklenme dönemidir.
Bitki Numunesinin Etiketlenmesi
                Yaprak numuneleri polietilen torbalara konur, torbanın içi ve dışı etiketlenir. Etiketlerin üzerine numunenin alındığı tarih, tarla ve tarla sahibi hakkında bilgiler, uygulanan gübreler ve tarımsal işlemler hakkındaki bilgiler kaydedilir. Alındıktan sonra en kısa sürede ve en olası hızda laboratuara ulaştırılmalıdır.

	İrfan TAZE
	Ziraat Mühendisi